على زمانى قمشه اى
355
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
سطح نوسان ابتدايى خود را همچنان حفظ كرده است . اثر جاذبه بر جزر و مدّ ( كشند ) از ديرباز مردم روزگاران مىدانستند ميان طلوع و غروب ماه و برآمدن و فرونشينى آب درياها بايستى رابطهاى وجود داشته باشد ، امّا چگونگى آن را نمىدانستند . تا اينكه نابغهء بزرگ جهان دانش ، اسحاق نيوتون براى نخستينبار بر اين معمّا دستيافت و چگونگى پيدايش آن را بهدرستى بيان داشت . پديدهء كشند يا جزر و مدّ اساسا زاييده نيروى جاذبهء كره ماه است ، بديهى است درياها در مقايسه با خشكىهاى زمين از قابليت انعطاف و نرمى بيشترى برخوردار بوده و بالطبع در برابر نيروى كشش ماه كمتر ايستادگى مىكنند ، به همين مناسبت تودههاى آب در زير پاى ماه انباشته مىگردند و پديدهاى را به نام « بركشند » ايجاد مىكنند . همزمان با بركشند رو به ماه ، بركشند ديگرى در آنسوى كره زمين ايجاد مىگردد بدينسان كه آبهاى آنسوى كره زمين كه از ماه بدورند كمتر و متأثّر گرديده و به اصطلاح عقب مىمانند و آب تودهء عظيمى را ايجاد مىكنند ، لذا روزانه هر نقطه از سطح زمين دوبار خوشخوش بركشند و دوبار هم خوشخوش « فروكشند » مىگردد . بنابراين ، بهطور متوسط فاصلهء زمانى بين دو مدّ متوالى 12 ساعت و 5 / 25 دقيقه است ، درست نصف زمانى كه طول مىكشد تا ماه ظاهرا يك دور كامل دور زمين بپيمايد ، يعنى 24 ساعت و 51 دقيقه . جزر و مد همراه با حركت ظاهرى ماه از افق شرقى ناظر ، به سمت افق غربى او پيش مىروند ، اين پديده در هر نقطهء زمين زمانى روى مىدهد كه ماه در نصف النهار مكان ، يا نصف الليل آن باشد .